ျမန္မာ့လြတ္လပ္ေရး မီးရႉးတန္ေဆာင္ ဆရာေတာ္ အသွ်င္ဦးဥတၱမ ၏ ႏွစ္ ၁၃၀ ျပည့္ ေမြးေန႕အမွတ္တရ။ ၂၀၀၉ ဒီဇင္ဘာ ၂၈ ရက္။

ဆရာေတာ္ အသွ်င္ဦးဥတၱမ အေၾကာင္းကို လူငယ္မ်ိဳးဆက္သစ္တို႔ စံနမူယူ မွတ္သားသိရွိ ႏုိင္ေစ၇န္ ရည္ရြယ္ ပါသည္။

ဆရာေတာ္ အသွ်င္ဦးဥတၱမ ကို ၁၈၇၉ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာ ၂၈ ရက္ တနဂၤေႏြေန႔ ၌ ရခိုင္ျပည္နယ္ စစ္ေတြၿမိဳ႕ ရူပရပ္တြင္ ဖခင္ ဦးျမသာဦး ႏွင့္ မိခင္ ေဒၚေအာင္ေက်ာ္ၿဖဴ တို႔မွ ေမြးဖြားခဲ့ၿပီး ငယ္နာမည္ ေမာင္ေပၚထြန္းေအာင္ ျဖစ္သည္။ ေမြးခ်င္း (၃) ဦး အနက္ အၾကီးဆံုးသား ျဖစ္သည္။ ညီငယ္အမည္မွာ ေက်ာ္ထြန္းေအာင္ျဖစ္ျပီး၊ ညီမငယ္အမည္မွာ မအိမ္စိုး ျဖစ္သည္။ ဆရာေတာ္တို႕ညီအစ္ကိုႏွစ္ေယာက္ကုိ စစ္ေတြျမိဳ႕ မူလတန္း အဂၤလိပ္ေက်ာင္းတြင္ အပ္ႏွံေသာအခါ သူငယ္တန္းသို႕ ခ်ထားသျဖင္႕ မိမိကိုယ္ကို ယံုၾကည္မႈရွိေသာ ဆရာေတာ္္က အတန္းတင္ေပးရန္ ေက်ာင္းအုပ္ၾကီးကို ေတာင္းဆိုခဲ့ သျဖင့္ စာေမးပြဲစစ္ေဆးျပီး တတိယတန္းသို႕ တင္ေပးျခင္းခံရေလသည္။ ဆရာေတာ္သည္ (၅) တန္း အတန္းတင္စာေမးပြဲ တြင္ ႏုတ္ျဖင့္ေမး သင္ပုန္းျဖင့္ေျဖရေသာ စာေမးပြဲကို စစ္ေမးေနစဥ္ ေနာက္ေဖးသို႕ သြားလိုသျဖင့္  ခြင့္တိုင္ျပီး ထြက္သြားရာ တစ္ပုဒ္ကို မေျဖလိုက္ရ သျဖင့္ သခ်ၤာ႔ ၃-မွတ္ေလ်ာ့ျဖင္႕ ဒုတိယဆုသာရရွိခဲ႕သည္။ မ်က္ႏွာျဖဴအဂၤလိပ္ ရခုိင္တုိင္းမင္းၾကီး ကုိယ္တုိင္ လာေရာက္ ဆုခ်ီးျမင့္ခဲ့ေသာ္လည္း ဒုတိယဆုကို လက္မခံလိုေသာ ဆရာေတာ္သည္ ဆရာႏွင္႕မိဘမ်ားကၾကိမ္းေမာင္း သျဖင္႕ သြားေရာက္ဆုယူခဲ႕ အျပီးတြင္ ဆုကို ခ်ိဳးဖဲ့ဆုတ္ျဖဲလ်က္ ရူပရြာေခ်ာင္းသို႕လြင့္ပစ္ကာ ညီငယ္အား “ပထမဆုသာယူ ဒုုတိိယတို႕ တတိိယတို႕ဆို ဘယ္ေတာ့မွ မယူနဲ႕”  ဟုလည္း ဆိုခဲ့ေလသည္။ ဆရာေတာ္သည္ ငယ္ရြယ္ခ်ိန္ အခါကတည္းက ပညာေရးထူးခၽြန္ခဲ့ရာ အဂၤလန္ႏုိင္ငံတြင္ ပညာသင္ယူခြင့္ ရခဲ့ေသာ္လည္း မိခင္က ခြင့္မျပဳသျဖင့္ မသြားေရာက္ခဲ့ရေပ။

ဆရာေတာ္ အသက္ ၁၆ ႏွစ္အရြယ္တြင္ မိဘမ်ား၏ အစီအစဥ္ျဖင့္ ရွင္သာမေဏ ျပဳေပးခဲ့သည္။ စစ္ေတြၿမိဳ႕ ေရႊေစတီေက်ာင္း ႏွင္. ပခုကၠဴၿမိဳ႕ ေရစႀကိဳ စာသင္တိုက္၌ ဗုဒၶဘာသာ စာေပက်မ္းဂန္မ်ားကို သင္ယူခဲ႕သည္။ ဆရာေတာ္.ပညာအရည္အခ်င္းကို သေဘာက်ေသာ ေတာင္ငူျမိဳ႕မွ ခ်မ္းသာၾကြယ္၀ေသာ ရွမ္းအမ်ိဳးသမီးၾကီး တစ္ဦးက သားအျဖစ္ ေမြးစားကာ ကာလကတၱားျမိဳ႕သို႕ ပညာသင္ရန္ ပို႕ေပးခဲ့သည္။ (၃) ႏွစ္အၾကာတြင္ အဂၤလိပ္ဆယ္တန္း အဆင့္ကို ေအာင္ျမင္ခဲ့ ျပီး ဗမာျပည္သုိ႕ ျပန္လာခဲ့ရာ သက္ေတာ္ (၁၉) ႏွစ္ႏွင့္ (၂) လတြင္ ေဆြမ်ိဳးေတာ္စပ္သူ ဘံုေဘဘားမား ကိုယ္စားလွယ္ ဦးထြန္းေအာင္ေက်ာ္က ရဟန္းခံေပးခဲ့သည္။

ရဟန္းျပဳၿပီး ေနာက္ပိုင္း ၁၉၀၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ရဟန္း၀တ္ျဖင့္ အိႏၵိယႏိုင္ငံ ကာလကတၱားၿမိဳ႕သို႔ သြားေရာက္ခဲ့ သည္။ အိႏၵိယအမ်ိဳးသား ေကာလိပ္၌ ပါဠိ၊ သကၠဋ၊ ဘဂၤါလီ၊ မာဂရီ၊ ေရွးေဟာင္းဟိႏၵဴ စာေပမ်ား သင္ယူခဲ့သည္။ ထိုေက်ာင္း၌ပင္ ပါဠိဘာသာ ပါေမာကၡ အျဖစ္လည္း ေဆာင္ရြက္ခဲ့ေသးသည္။

၁၉၀၃ ခုႏွစ္တြင္ အိႏၵိယႏိုင္ငံမွ တဆင့္ ျပင္သစ္၊ အဂၤလန္၊ ဂ်ာမနီတို႔သို႔ခရီးလွည့္၍ ႏိုင္ငံတကာ ေရးရာမ်ားကို ေလ့လာဆည္းပူးခဲ့သည္။ ဥေရာပ၌ ရွိေနစဥ္ ၁၉၀၅ ခုႏွစ္တြင္ ႐ုရွ-ဂ်ပန္စစ္ျဖစ္ရာ ဂ်ပန္က အႏိုင္ရသည့္ သတင္းကို ၾကားသိရ၍ အလွ်င္အျမန ္ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္လာေသာ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံ အေၾကာင္းကို ေလ့လာလိုစိတ္ ျဖစ္လာသည္။ သို႔ျဖင့္ ဆရာေတာ္သည္ ၁၉၀၇ ခုႏွစ္တြင္ ဂ်ပန္ ႏိုင္ငံသို႔သြားေရာက္ကာ တိုက်ဳိ ဗုဒၶဘာသာ တကၠသိုလ္တြင္ ပါဠိႏွင့္ သကၠဋဘာသာဆိုင္ရာ ပါေမာကၡအျဖစ္ (၄) ႏွစ္နီးပါး သင္ၾကားျပသခဲ့သည္။

ထို႕ေနာက္ ျမန္မာႏိုင္ငံသို႕ အျပန္ခရီးတြင္ ကိုရီးယား၊ မန္ခ်ဴးရီးယား၊ တရုတ္၊ ကေမၻာဒီးယားႏွင့္ ထိုင္းႏိုင္ငံမ်ားသို႔၀င္ေရာက္ ေလ့လာခဲ့သည္။

၁၉၁၁ ခုႏွစ္ ျမန္မာႏိုင္ငံသို႕ ျပန္ေရာက္ေသာအခါ သူရိယသတင္းစာ၌္ ႏိုင္ငံတကာ တိုးတက္ဖံြ႔ၿဖိဳးမႈ အေျခအေန အေထြေထြကို ႏိုင္ငံသားမ်ား ပညာဗဟုသုတရေစရန္ ေရးသားတင္ျပခဲ့သည္။ “၀ိုင္အမ္ဘီေအ” ကို စတင္ ထူေထာင္ခဲ့ၾကေသာ ဦးဘေဘ၊ ဦးေမာင္ႀကီး၊ ဦးဘရင္တို႔ႏွင့္ လည္းေကာင္း၊ သူရိယသတင္းစာ စတင္ တည္ေထာင္ခဲ့ၾကသည့္ ဦးဘကေလး၊ ဦးလွေဖ အစရွိေသာ ထိုေခတ္ လူငယ္ လူလတ္မ်ားႏွင့္ လည္းေကာင္း၊ အဂၤလိပ္ လက္ေအာက္မွလြတ္ေျမာက္ရန္ မည္သို႔ ေဆာင္ရြက္သင့္ ၾကေၾကာင္း ႏိုင္ငံေရး ေဆြးေႏြးမႈမ်ား က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔လုပ္ခဲ့သည္။

ဆရာေတာ ္ ဦးဥတၱမ၏ ႏိုင္ငံေရးအျမင္မွာ ျမန္မာႏိုင္ငံကို အဂၤလိပ္လက္ေအာက္မွ လြတ္ေျမာက္ေရးသို႔ ဦးတည္သည္။ လြတ္လပ္ေရး မရႏိုင္ေသးမီစပ္ၾကား ‘ဟုမၼ႐ူး’ ေခၚ ကိုယ့္တိုင္းျပည ္ကို ကိုယ့္အမ်ိဳးသားတို႔ ကိုယ္တိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရေရး ႀကိဳးပမ္းအားထုတ္ၾကဖို႔လည္း ေရးသားေဟာေျပာ သည္။ အထူးသျဖင့္ အိႏၵိယႏိုင္ငံတြင္ရွိစဥ္က အိႏၵိယ-ျမန္မာႏွစ္ႏိုင္ငံလြတ္လပ္ေရး ရရွိရန္ကိစၥမ်ားကို ကြန္ဂရက္ပါတီ ေခါင္းေဆာင္မ်ားႏွင္ ့ေဆြးေႏြးခဲ့သည္။ ဆရာေတာ္ ကိုယ္တိုင္မွာလည္း ျမန္မာေဒသခြဲ ကြန္ဂရက္ပါတီ အဖြဲ႔၀င္ ျဖစ္သည္။

၁၉၁၂ ခုႏွစ္တြင္ ဆရာေတာ္သည္ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံသို႔ ဒုတိယအႀကိမ္ သြားေရာက္ခဲ့သည္။ ဂ်ပန္တြင္ ဆရာေတာ္သည္ ပါဠိႏွင့္ သကၠဋဘာသာ ပါေမာကၡအျဖစ္ ေဆာင္ရြက္ေနစဥ္ ျမန္မာႏိုင္ငံေရးရာ ကိစၥမ်ားကို ဂ်ပန္ေရာက္ တ႐ုတ္ေက်ာင္းသားမ်ားႏွင့္ေဆြးေႏြးခဲ့သည္။ ထို္ တရုတ္ ေက်ာင္းသားမ်ားမွတဆင့္ တရုတ္ အမ်ိဳးသားေခါင္းေဆာင္ ေဒါက္တာဆြန္ယက္ဆင္ႏွင့္ ခင္မင္ရင္းႏွီးခဲ့ရာ၊ ယင္းမွ အထူး ၾကည္ညိဳ ေလးစား သျဖင့္ တရုတ္ ႏိုင္ငံသို ့ ပင့္ဖိတ္သြားခဲ့သည္။ ေဒါက္တာ ဆြန္ယက္ဆင္ႏွင့္ အာရွေဒသ လြတ္လပ္ေရး ကိစၥမ်ား ေဆြးေႏြးခြင့္ရရွိခဲ့သည္။ ပထမ ကမၻာစစ္ၿပီးကာနီးတြင္ ဆရာေတာ္သည္ ျမန္မာႏိုင္ငံသို႔ ျပန္ႂကြ လာသည္။ ထိုအခ်ိန္မွ စတင္၍ ျမန္မာလူထု နားမ်က္စိပြင့္ေစရန္ ႏိုင္ငံတကာမွ ရရွိခဲ့ေသာ အသိပညာ ဗဟုသုတမ်ားႏွင့္ယွဥ္္တြဲ၍ႏိုင္ငံေရး တရားမ်ားေဟာေျပာခဲ့သည္။ ဆရာေတာ္၏ ေဟာေျပာခ်က္တရပ္မွာ ဤသို႔ျဖစ္သည္။

“ျမန္မာတိုင္းသူျပည္သားတို႔ဟာ က်ဳိးႏြံတယ္ဆိုတဲ့ ေအာက္တန္းက်စိတ္မ်ားကို ဖယ္ရွားပစ္ၾကရမယ္။ ျမန္မာတိုင္းသူျပည္သားတို႔ဟာ စြမ္းရည္သတၱိရွိေၾကာင္း၊ ပညာရွိေၾကာင္းနဲ႔ မဟုတ္မခံ စိတ္ဓာတ္ကို ျပရမယ္။ ဒီလိုျပႏိုင္ရင္ က်ဳပ္တို႔ကို ဘယ္သူကမွ ေစာ္ကားရဲ ဖိႏွိပ္ရဲမွာ မဟုတ္ေတာ့ဘူး။ ဘယ္လို အင္အား ႀကီးၿပီး ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္တဲ့ အစိုးရျဖစ္ျဖစ္ တိုင္းရင္းသားအေပါင္း စည္းလုံးညီညာစြာနဲ႔ တြန္းလွန္ ႏိုင္ၾကရင္ တာရွည္ခံႏိုင္မယ္ မဟုတ္ပါဘူး၊ ကိုယ့္ရည္မွန္းခ်က္ ေအာင္ေစခ်င္ရင္ ေနာက္မတြန္႔ၾကနဲ႔။ ေၾကာက္အားမပိုၾကနဲ႔၊ ဒုကၡကို ပဓာနမထားၾကနဲ႔၊ ဟုမၼ႐ူးတို႔ လြတ္လပ္ေရးတို႔ဆိုတာ က်ဳပ္တို႔ ရထိုက္တဲ့ ကမၻာ့အေမြအႏွစ္ႀကီးမ်ားျဖစ္တယ္။ ဗ်ဴ႐ိုကေရစီ၀ါဒသမားေတြက ဘယ္ေလာက္ပဲ ေႏွာင့္ယွက္ ေႏွာင့္ယွက္ တကယ္ရေအာင္လုပ္ႏိုင္တဲ့ သေဘာမွန္ဟာ တိုင္းသူျပည္သားတို႔ လက္ထဲမွာသာ ရွိတယ္။”

ထို႔ေၾကာင့္လည္း ဆရာေတာ ္ ဦးဥတၱမအား ေရွးေဟာင္းအေတြးအေခၚ အယူအဆတို႔ကို ပယ္လွန္သူ၊

၀ံသာႏုစိတ္ဓာတ္ တက္ႂကြေအာင္ လႈံ႔ေဆာ္သူအျဖစ္ ထိုေခတ္လူထုက လက္ခံထားခဲ့သည္။

ထို႔ျပင္ ျမန္မာႏိုင္ငံ ၀ံသာႏု အမ်ိဳးသားေရးလႈပ္ရွားမႈ စတင္ေဖာ္ေဆာင္ခဲ့သည့္ ‘ဂ်ီစီဘီေအအသင္းႀကီး’ ၏ ႏိုင္ငံေရးလႈပ္ရွားမႈမ်ား ေအာင္ျမင္ေစရန္အတြက္လည္း ဆရာေတာ္က မ်ားစြာအေထာက္အကူျပဳခဲ့ သည္။

အထူးသျဖင္ ့ကရက္ေဒါက္ ဂက္ေဒါက္ (Craddock, Get Out!) ဟူေသာ ေႂကြးေၾကာ္သံကို အေၾကာင္းျပဳ၍ ဆရာေတာ္နာမည္သတင္း ပိုမိုေပၚလြင္ ထင္ရွားလာသည္။ ဆရာေတာ္၏ ေဟာေျပာမႈမ်ားေၾကာင့္ အမ်ိဳးသားေရးလႈပ္ရွားမႈလည္း ပိုမိုအရွိန္ရလာသည္။ လူထုအမ်ား ႏိုင္ငံေရး ႏိုးၾကားလာလွ်က္ ၀ံသာႏု အသင္း မ်ားလည္း တိုးတက္မ်ားျပားလာသည္။ သူရိယသတင္းစာကလည္း ဆရာေတာ္၏ ေဟာေျပာ မိန္႔ၾကားခ်က္ မ်ားကို ေထာက္ခံေရးသားခဲ့သည္။ ဆရာေတာ္၏ အေတြးအျမင္သစ္ ေဆာင္းပါးမ်ားကိုလည္း သူရိယ သတင္းစာက တခန္းတနား ေဖာ္ျပ ခဲ့သည္။ သူရိယသတင္းစာတိုက္ကို ဆရာေတာ္၏ ဌာနခ်ဳပ္ ဟုပင္ ထိုေခတ္က သတ္မွတ္ၾကသည္။

ဗုဒၶသာသနာ စည္ပင္တိုးတက္ေစရန္ ဦးစြာပထမ ကၽြန္ဘ၀က လြတ္ေအာင္လုပ္ရမည္ဟု ဆရာေတာ္က ေဟာေျပာသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အမ်ိဳး ဘာသာ သာသနာအက်ိဳးအတြက္ ‘သံဃသမဂၢီမ်ား’ ထူေထာင္ဖြဲ႔စည္း၍ လြတ္လပ္ေရးရေအာင္ ေဆာင္ရြက္ၾကရမည္ဟု ဦးဥတၱမကမိန္႔ၾကားသျဖင့္ ႏိုင္ငံအႏွံ႔တြင္ သံဃသမဂၢီမ်ား ေပၚထြန္းလာကာ၊ ႏိုင္ငံေရးတရားေဟာေျပာသည့္ သံဃာေတာ္မ်ား တိုးပြားလာခဲ့သည္။

ဆရာေတာ္ ဦးဥတၱမ၏ ေဟာေျပာခ်က္တခု၌

“ဒီတိုင္းျပည္ သူတပါးလက္ေအာက္ခံ ကၽြန္ႏိုင္ငံ ျဖစ္ေနရင္ ဒီတိုင္းျပည္က လူမ်ိဳးဟာလည္း ကၽြန္လူမ်ိဳး၊ ဒီလူမ်ိဳး ကိုးကြယ္တဲ့ ဘာသာဟာလည္း ကၽြန္ဘာသာ ကၽြန္သာသနာ ျဖစ္မယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကၽြန္ဘာသာ ကၽြန္သာသနာ အျဖစ္က လြတ္ေအာင္ သံဃာေတာ္မ်ား ေက်ာင္းတြင္ က်ိန္းအိပ္မေနၾကဘဲ သံဃသမဂၢီအဖြဲ႔မ်ား ဖြဲ႔ၿပီး ဒီတိုင္းျပည္ ဒီလူမ်ဳိး လြတ္လပ္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္သင့္ၾကတယ္”

စသည္ျဖင့္ ပြင့္ပြင့္လင္းလင္း ေဟာေျပာခဲ့သည္။

ဤသို႔ ဆရာေတာ္၏ ၀ါယမစိုက္ထုတ္မႈေၾကာင့္ ၁၉၂၁ ခုႏွစ္ ဇူလိူင္ (၁) ရက္ (၂) ရက္တြင္ သံဃာ့သမဂၢီ အဖြဲ႔ေပါင္း (၃၀) ေက်ာ္မွ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားအစည္းအေ၀းကို ရန္ကုန္ၿမိဳ႕၌ က်င္းပ ႏိုင္ခဲ့သည္။ ဆရာေတာ္ သံဃာေတာ္မ်ား ဂ်ီစီဘီေအအသင္း ေခါင္းေဆာင္မ်ားအပါအ၀င္ ရဟန္းရွင္လူ ပရိသတ္ငါးရာေက်ာ္ တက္ေရာက္ခဲ့သည္။

(၁၉၂၀) မတ္လ (၂၃) ရက္ေန႕တြင္ ေဒးဒရဲၿမိဳ႕နယ္ ဆုကလပ္ရြာ ၌္ “လိိပ္ အခြံခြါမည္္” ဟူေသာေခါင္းစဥ္ျဖင့္ တရားေဟာေျပာ ပြဲအၿပီး ဆရာေတာ္ ဦးဥတၱမအား ႏိုင္ငံေရးလုပ္မႈျဖင့္ အလုပ္ၾကမ္းႏွင့္ေထာင္ဒဏ္ (၁၂)လ အျပစ္ေပးလိုက္ေသာအခါ ရဟန္းရွင္လူ ျပည္သူအမ်ား မခံမရပ္ႏိုင္ျဖစ္ၾကရသည္။

ဆရာေတာ္ကို အေၾကာင္းျပဳ၍ ‘ဂ်ီစီဘီေအ’ အသင္းႀကီးကို လူထုကပိုမိုေထာက္ခံ အားေပးလာခဲ့သည္။ ဆရာေတာ္သည္ ပထမအႀကိမ္ေထာင္က်ရာမွ ျပန္လြတ္လာၿပီးေနာက္ တျပည္လုံးလွည့္လည္၍ ႏိုင္ငံေရး တရားမ်ား ေဟာၾကားခဲ့ျပန္သည္။

(၁၉၂၂) ဇူလိုင္လ (၂) ရက္ေန႕တြင္ ဂ်ဴဗလီေဟာ၌ ေထာင္မွလြတ္ေျမာက္လာေသာ ဆရာေတာ္ကို ကန္ေတာ့ပြဲသဘင္ က်င္းပရာ လူတစ္ေသာင္းမက စည္ကားခဲ့သည္၊ မတရားမႈကို ေခါင္းငံုမခံတတ္ေသာ ဆရာေတာ္သည္ ရန္သူကုိ လက္ေျမာက္အရူံးမေပးဘဲ ႏိုင္ငံအႏွံ႕လွည့္လည္ကာ မေၾကာက္တရား ဆက္လက္ ေဟာၾကားခဲ့သည္။

(၁၉၂၃) ဇူလိုင္လ မွ စက္တင္ဘာလတြင္ ဥေရာပႏိုင္ငံမ်ား သို႕ လွည့္လည္ကာ ႏိုင္ငံတကာ ဗဟုသုတမ်ား ရွာေဖြ ေလ႕လာခဲ့သည္။

ထို႕ေနာက္ ဆရာေတာ္သည္ ျမန္မာႏိုင္ငံသို႔ ျပန္ႂကြလာျပီး၊

“အဂၤလိပ္ပစၥည္းကို သပိတ္ေမွာက္ၾက”

“အဂၤလိပ္ ဆိုင္ေတြကို သပိတ္ေမွာက္ၾက”

“တိုင္းရင္းျဖစ္ ပစၥည္းကို ၀ယ္ယူအားေပးၾက”

“တိုင္းရင္းသား ဆိုင္ေတြမွာ ၀ယ္ယူအားေပးၾက”

“ဒို႔လူမ်ိဳးေတြ ညီၫြတ္မွ လြတ္လပ္ ခ်မ္းသာမယ္”

“ဟုမၼ႐ူး ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ရေအာင္ ေတာင္းဆို ႀကိဳးပမ္းၾက”

“ကရက္ေဒါက္ ဂက္ေဒါက္” (Craddock, Get Out!)

စေသာ ေႂကြးေၾကာ္သံမ်ား ကိုေႂကြးေၾကာ္ရင္း၊

(၁၉၂၄) ေအာက္တိုဘာလ တြင္ ရန္ကုန္ျမိဳ႕ က်ဳံးၾကီးလမ္းရွိ နန္းေတာ္ရုပ္ရွင္ရံု႔ ၌္

“အစိုိးရ မေကာင္းလွ်င္ မေကာင္းဟု ေ၀ဖန္ခြြင့့္ဟာ လူ႕အခြြင့့္္အေရးပဲ၊ ဒီအခြြင့့္္အေရးဟာ ငါတိုိ႕မွာရွိတယ္၊ ငံုမခံၾကနဲ႕”

ဟု ဒီမုိကေရစီႏွင့္ လူ႕အခြင့္အေရး ရရွိေရးအတြက္ ျပည္သူမ်ားကိုယ္တိုင္ တုိက္ပြဲ၀င္ၾကရန္ လႈံ႕ေဆာ္ခဲ့ရာ (၇) ရက္အတြင္းဖမ္းဆီး ခံခဲ့ရသည္၊ တရားခြင္တြင္ ဆရာေတာ္သည္ အစိုးရအား ဆံုးမေသာ စာတမ္းရွည္ ၾကီးကို ဖတ္ၾကားကာ “ငါ့႔ အျပစ္ရွိလွ်င္္ အျပစ္ေပးေလာ” ဟုဆိုကာ တရားခြင္တြင္ ျပန္လွန္ေလွ်ာက္လွဲခ်က္ မေပးဘဲ ေနခဲ့သည္။ ဒုတိယအၾကိမ္ အလုပ္ၾကမ္းႏွင့္ ေထာင္ဒါဏ္ (၃) ႏွစ္က်ခံခဲ့ရျပီး (၁၉၂၇) မတ္လ (၂၀) ရက္ေန‹တြင္ ျပန္လည္လြတ္ေျမာက္လာေသာအခါ ပဲခူးနယ္တြင္ က်င္းပေသာ သံဃာၾသ၀ါဒခံ ဦးစိုးသိမ္းဧ။္ (၁၄) ၾကိမ္ေျမာက္ ျမန္မာအသင္းခ်ဳပ္အစည္း အေ၀းသို႕တက္ေရာက္လ်က္ တရားေဟာ စင္ျမင့္ေပၚမွေန၍ု  သကၤန္းရုံကိုလွန္ကာ အက်ဥ္းသား၀တ္စံုျဖင့္ ျဖင္.ရုပ္သြင္ကို ပရိသတ္အား (၅) မိနစ္ခန္႕ ျပသခဲ့သည္။

ထို႕ေနာက္ ဗမာျပည္အႏွံ႕ လွည့္လည္ တရားေဟာရာ (၁၉၂၈) တြင္ တတိယအၾကိမ္ ျပန္လည္ အဖမ္းဆီး ခံခဲ့ရသည္။ ယင္းသို႔ ေဟာၾကားခဲ့ေသာ ရဲရဲေတာက္ တရားမ်ားေၾကာင့္ ဆရာေတာ္သည္ ကိုလိုနီေခတ္တြင္ ႏိုင္ငံေရးအရ ပထမဦးဆံုး ေထာင္ခ်ခံခဲ့ရေသာ ပုဂၢိဳလ္ျဖစ္သြားခဲ့သည္။

ျမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးသမိုင္းကို ျပန္လွန္ေလ့လာသည့္ အခါတိုင္း ၀ိုင္အမ္ဘီေအေခၚ ဗုဒၶဘာသာကလ်ာဏယု၀ အသင္း၊ ေနာင္ ဂ်ီစီဘီေအေခၚ ျမန္မာအသင္းခ်ဳပ္ႀကီး၏ ႀကိဳးပမ္းအားထုတ္မႈမ်ားကို ခ်န္လွပ္ ထား၍ မရႏုိင္ေပ။ ထုိ ျမန္မာအသင္းခ်ဳပ္ႀကီး တိုးတက္က်ယ္ျပန္႔လာေအာင္ အေထာက္အကူ ျပဳေပးခဲ့ရာ တြင္လည္း သံဃာေတာ္မ်ား ႏွင့္သံဃာ့သမဂၢီအဖြဲ႔မ်ား ၏ ေထာက္ခံအားေပးမႈမ်ားမွာ အဓိကေနရာ မွ ပါ၀င္ေပသည္။

ထိုသို႔ သံဃာေတာ္မ်ား တိုင္းက်ိဳးျပည္က်ိဳးေဆာင္ရာ၌ ေရွ႕တန္းမွ တက္တက္ႂကြႂကြ ပါလာေအာင္ အဦးဆုံး ေဟာေျပာခဲ့ေသာ ဆရာေတာ္ကား ဦးဥတၱမ ပင္ျဖစ္သည္။ ဗုဒၶ၏ စာေပက်မ္းဂန္မ်ားကိုသာ သင္အံေလ့လာ လွ်က္ တရားဘာ၀နာ ပြားမ်ား ေနၾကကုန္ေသာ သံဃာေတာ္တု႕ိအေနျဖင္ ဆရာေတာ္ ဦးဥတၱမ၏

ႏိုင္ငံတကာအေတြ႕အႀကဳံမ်ား၊ ႏိုင္ငံေရး၊ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရးေဟာေျပာခ်က္မ်ားကို လက္ဦးတြင္ နားမ၀င္ ႏိုင္ခဲ့ၾကေပ။ ေနာင္ႏွစ္ အတန္ငယ္ ၾကာေသာအခါ ဆရာေတာ ္ဦးဥတၱမ၏ ႏိုင္ငံေရးတရားမ်ားမွာ စကား ေ၀ါဟာရ အရ မာေၾကာေသာ္လည္း လက္ေတြ႔ အႏွစ္သာရအရ အမ်ိဳးဘာသာ သာသနာအတြက္ အမွန္ပင္ အက်ိဳးျပဳၾကာင္း သိျမင္လာၾက၍ ၀န္းရံေထာက္ခံ လာၾကသည္။

ဆရာေတာ္သည္ အိမ္နီးခ်င္းႏို္င္ငံမ်ားမွ လြတ္လပ္ေရးႀကိဳးပမ္းသူ မ်ိဳးခ်စ္ေခါင္းေဆာင္ႀကီးမ်ား ျဖစ္ၾကေသာ တရုတ္ျပည္မွ ေဒါက္တာဆြန္ယက္ဆင္၊ အိႏၵိယမွ မဟတၱမဂႏၵီ၊ ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ ေနရူးတို႔ႏွင့္ပါ ရင္းႏွီးသူ ျဖစ္သည္။

Cradock, get out!”ဟုဆိုကာ ျဗိတိသွ်ဘုရင္ခံကို သူရိယသတင္းစာမွေန၍ု ေျပာင္ေျပာင္တင္းတင္း ႏွင္ထုတ္ခဲ့သူ။ ရခိုင္ အမ်ိဳးသားမ်ား၊ ဗမာ အမ်ိဳးသားမ်ား အတြက္သာမက အာရွတိုက္တစ္ခြင္လံုး ကြ်န္သေဘာက္ဘ၀မွ လြတ္ေျမာက္ ေရးအတြက္ မနားမေနၾကိဳးပမ္းခဲ့သူ၊ အာရွေန၀န္းဟု တင္စားခံခဲ့ရသူ၊ ဗမာ့လြတ္လပ္ေရးဖခင္ဟု တင္စားခံခဲ့ရေသာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း ကိုယ္တိုင္က “နယ္ခ်ဲ႕ဘုရင္ခံခ်ဳပ္္ကိုို ဗမာျပည္က ထြက္သြားဖိုိ႕ ပထမဆံုံး ရဲရဲေတာက္ စိန္ေခၚေျပာဆို၀ံသူဟာ ဆရာေတာ္အသွ်င္  ဦးဥတၱမ ပဲ ျဖစ္တယ္”ဟု ၀န္ခံထုတ္ေဖာ္ ခ်ီးက်ဴးခဲ့ရသူ၊ ဗမာျပည္အႏွံ႕အျပားတြင္ ေက်ာင္းသားသပိတ္၊ အလုပ္သမားသပိတ္ ႏွင့္ ေတာင္သူလယ္သမား အေရးေတာ္ပံုမ်ားေပၚေပါက္ဖို႕ ႏိုင္ငံေရးမ်က္စိဖြင့္ေပးခဲ့သူ၊ လက္နက္အားကိုးျဖင့္ မတရားဖိႏွိပ္ေသာ နယ္ခ်ဲ႕ ကို အၾကမ္းမဖက္၊ အႏုနည္းျဖင့္ ရဲ၀ံ့ေျပာင္ေျမာက္စြာ ဆန္႕က်င္ခဲ့သျဖင့္ “ဗမာျပည္ ဧ။္ ဂႏၵီၾကီး” ဟု တင္စားခံခဲ့ရသူ၊ Home Rule (ေခၚ ) ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး အတြက္ ျပတ္သားစြာေတာင္းဆိုခဲ့သူ၊ ေက်းဇူးေတာ္ရွင္ ဆရာေတာ္ ဦးဥတၱမ ကား ဗမာျပည္ လြတ္လပ္ေရး ရခါနီး အခ်ိန္တြင္ နယ္ခ်ဲ႕အစိုးရဧ။္ ညွဥ္းပမ္း ႏွိပ္စက္မႈဒဏ္၊ ရုပ္ပိုင္း၊ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ ပင္ပန္းမႈဒဏ၊္ ေရာေက်ာ္၊ ခြတုပ္၊ ေဖာ္လံဖား ႏိုင္ငံေရးသမားမ်ားဧ။္ တစ္ပြဲတိုး အသံုးခ်မႈကိုခံရေသာဒဏ္ စသည့္ ႏိုင္ငံေရးေလာကဓံကို ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ခါးစည္းခံခဲ့၍ု  မီးစာကုန္၊ ဆီခမ္းလုေခ်ျပီ၊ မိမိတို႕ပါ တီ၊ မိမိတို႕အုပ္စု အႏိုင္ရေရးအတြက္ စည္းရံုးေရးကာလတြင္ ႏိုင္ငံေရး၊ ပုဂိုလ္ေရး ၾသဇာတိကမ ၾကီးမားေသာ ဆရာေတာ္ကို ေရွ႕တန္းတင္ကာ မဲဆြယ္ေပးဖို႕ အပူကပ္ခဲ့ၾကေသာ္လည္း မိမိတိုအာဏာရရွိလာခ်ိန္၌္ ဆရာေတာ္ အိုမင္းမစြမ္း နာမက်န္း ျဖစ္လာခ်ိန္တြင္ “ဖုတ္ေလ သည့့္္ ငပိ ရွိသည္ဟုပင္ မထင္္” ဆိုသလို ပစ္ပယ္ထား ခဲ့ၾကသည္။ ဘုရားမျပီးခင္မွာပင္ ျငမ္းဖ်က္ခဲ့ၾကသည္။

သို႕ျဖင့္ တစ္ခ်ိန္က “လိပ္ဆိုိုရင္ ဘယ္္လိပ္္မွ မေကာင္းဘူူး” ဟု အစခ်ီကာ နယ္ခ်ဲ႕ဆန္႕က်င္ေရးတရား၊ မေၾကာက္တရားေဟာကာ ျဗိတိသ် အင္ပါယာဧ။္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ယႏၲရားကို တစ္ကိုယ္ေတာ္ဘ၀ျဖင့္ အျမစ္မွကိုင္လႈပ္ ခဲ့ေသာ ဗမာ့လြတ္လပ္ေရးဧ။္ ေရွ႕တန္းတိုက္စစ္မွဴးၾကီးသည္ ဘ၀ေန၀င္ခ်ိန္တြင္ ရုပ္ေ၀ဒနာ၊ စိတ္ေ၀ဒနာ ခံစားလ်က္ အသက္ရွင္ရပ္တည္ေရးအတြက္ ရန္ကုန္ ျမိဳ႕အႏွံ႕ သူရူးတစ္ေယာက္၊ သူေတာင္းစားတစ္ေယာက္ ပမာ လွည့္လည္ ရုန္း ကန္ရင္း (၁၉၃၉) ၾသဂုတ္လ (၁) ရက္တြင္ သိမ္ျဖဴလမ္းႏွင့္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္လမ္း ေထာင့္ မိုးသည္းထဲ႔ ၌ သတိလစ္ ေမ့ေျမာသြားခဲ့ရာမွ ရန္ကုန္ ေဆးရုံၾကီး တြင္ ေဆး၀ါးကုသမႈခံယူခဲ့သည့္တိုင္ ျပန္လည္ နာလံထူႏိုင္ျခင္းမရွိေတာ့ဘဲ (၁၉၃၉) ခု စက္တင္ဘာလ (၉) ရက္ေန႕တြင္ ဘ၀နတ္ထံ ပ်ံလြန္ေတာ္မူခဲ့ရ ေပသည္။ ပ်ံလြန္ေတာ္မူခ်ိန္တြင္ ဆရာေတာ္မွာ သက္ေတာ္ (၆၀)။ ၀ါတာ္ (၄၁) ၀ါသာ ရွိေပေသးသည္။

ဆရာေတာ္ဦးဥတၱမ ပ်ံလြန္ေတာ္မူသည့္ေန႔ စက္တင္ဘာလ (၉) ရက္ေန႕ ကို အဂၤလိပ္ေခတ္ ျမန္မာ႕ လႊတ္ေတာ္က ဆရာေတာ္ ဦးဥတၱမေန႔ အျဖစ္ သတ္မွတ္ခဲ့သည္။ စက္တင္ဘာလ (၁၁)ရက္ေန႕တြင္ က်င္းပေသာ ေအာက္လြတ္ေတာ္ အစည္းအေ၀း တြင္ အမတ္မ်ားအားလံုး ၀မ္းနည္းသည့္ အထိမ္းအမွတ္ ျဖင့္ (၅) မိနစ္ရပ္နားျပီး အရိုအေသ ျပဳခဲ႕ၾကသည္။

၁၉၅၆ ခုႏွစ္ ျမန္မာႏိုင္ငံဘာသာျပန္စာေပအသင္းမွထုတ္ေ၀ေသာ “ႏွစ္ငါးဆယ္ ကမၻာ့ေရးရာစာအုပ္”တြင္ “ဆရာေတာ္၏ ႀကိဳးပမ္းမႈေၾကာင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံသားတို႔သည္ ‘အိပ္ေသာေယာက်ၤား ႏိုးေသာလားသို႔’ လြတ္လပ္ေရး လမ္းစကို ျမင္ၾကရ၏။ ဆရာေတာ္ကား ယခု ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္သူ ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္သားတို႔ လက္ဆုပ္လက္ကိုင္ အပိုင္ရႈ ခံစားစံစားေနရေသာ လြတ္လပ္ေရး ဗိမာန္ႀကီးကို အစဦးစြာ ပႏၷက္ခ်ခဲ့ေသာ အာဇာနည္ မ်ဳိးခ်စ္ပုဂၢိဳလ္ႀကီးေပတည္း” ဟု ေဖာ္ျပခဲ့သည္။

ယခု အခ်ိန္အခါတြင္ကား ဗမာ့လြတ္လပ္ေရး ခရီးရွည္ခ်ီတက္ပြဲမွ အေမ့ခံဥယ်ာဥ္မွဴးၾကီး တစ္ဦး အျဖစ္သို႕ တျဖည္းျဖည္း တြန္းပို႕ခံေနရေခ်ျပီ။ ေနာက္ပိုင္းတြင္ အာဏာပိုင္တို႔သည္  ေရႊတိဂံု ေစတီေတာ္ အနီးရွိ ဦးဥတၱမပန္းၿခံကို ကန္ေတာ္မင္ ပန္းၿခံ အျဖစ္ ျပန္လည္ေျပာင္းလဲ ေခၚဆိုေစျခင္း၊ စစ္ေတြၿမိဳ႕ ဦးဥတၱမ ပန္းၿခံ ရွိ ဦးဥတၱမရုပ္တုကို မြမ္းမံမႈ မရွိျခင္း၊ ဆရာေတာ္ ႐ုပ္တုကို အ႐ုိအေသေပးမႈမ်ား၊ ဆီမီးထြန္းညိွပူေဇာ္ျခင္း၊ ပန္းေခြခ်အေလးျပဳျခင္း မ်ားအား တားျမစ္ျခင္း အေရးယူျခင္းမ်ားပင္ ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကေပသည္။

မည္သို႕ပင္ ဆရာေတာ္ဦးဥတၱမ၏ သမိုင္းႏွင့္ အာဇာနည္ဂုဏ္ပုဒ္တို႔ကို မပ်က္ပ်က္ေအာင္ ေမွးမွိန္ေအာင္ ေဖ်ာက္ဖ်က္ ေနၾကေသာ္လည္း ပယ္ဖ်က္၍မရဘဲ ထ၀ရတည္ရွိေနေပလိမ္႕မည္။

ယေန႔ေခတ္ လူငယ္မ်ိဳးဆက္သစ္တို႔အေနျဖင့္ ဆရာေတာ္ဦးဥတၱမ၏ အာဇာနည္စိတ္ဓာတ္ကို စံနမူယူ၍ု ႀကိဳးပမ္းအားထုတ္ၾကမည္ဆိုလွ်င္ ဆရာေတာ္၏ဂုဏ္ေက်းဇူးကို မေမ့မေလ်ာ့ေၾကာင္း ျပသရာ ေရာက္မည္ဟု ထင္ျမင္ယူဆမိေပသည္။  ။

ဆရာေတာ္၏ဂုဏ္ေက်းဇူးကိုဦးခိုက္ပူေဇာ္လွ်က္။  ။

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: